نمونه اي از طراحي آموزشي بر اساس مدل پنج مرحلهاي ساخت گرایانه
عنوان درس : انبساط اجسام
هدف آموزشي : دانشآموزان با پديده انبساط و پيامدهاي آن آشنا مي شوند.
مرحله اول : فعال سازي
در آغاز درس در مقابل ديدگان دانشآموزان گوي فلزي را از حلقه عبور مي دهيم و از دانش آموزي مي خواهيم اين كار را انجام دهد. سپس گوي فلزي را روي شعله آتش مي گيريم. پس از گذشت چند دقيقه آن را برداشته و سعي مي كنيم كه آن را از حلقه عبور دهيم. دانشآموزان با ديدن اين منظره شگفت زده خواهند شد. سپس اين سوال را مطرح مي كنيم:
به نظر شما چرا گلوله از حلقه عبور نكرد؟
سپس به دانشآموزان مي گوييم: همان طور كه مي بينيد تغييري در شكل ظاهري هيچ يك از اين دو جسم ايجاد نشده است. بنابراين چه عاملي مي تواند باعث بروز اين پديده شود؟
مرحله دوم : اكتشاف
ابتدا دانشآموزان كلاس را كه 23 نفرند در 6 گروه تقسيم بندي مي كنيم. لوازمي چون حلقه ، گلوله فلزي ، خط كش ، ترازو ، شعله ، كوليس و ... را در اختيار آنان قرار مي دهيم. سپس از آنها مي خواهيم آزمايش حلقه و گلوله را انجام دهند. يكي از دانشآموزان در هر گروه به طور داوطلبانه نقش منشي گروه را بر عهده مي گيرد و به ثبت فعاليتها ، مشاهدات و نتايج مي پردازد. آنها مي توانند از ابزارهاي موجود براي بررسي مساله استفاده كنند. به عنوان مثال وزن گلوله و حلقه را با ترازو و قطر آن را با كوليس اندازه گيري كنند.
سپس از دانشآموزان مي خواهيم ميله هاي فلزي را برداشته ، آنها را اندازهگيري كرده و اندازه هاي به دست آمده را ثبت نمايند. سپس ميلهها را تكتك حرارت دهند. در نهايت دانشآموزان به اندازه گيري طول و وزن ميلهها و ثبت اندازه هاي به دست آمده خواهند پرداخت.
مرحله سوم : توضيح
پس از آن كه دانشآموزان آزمايش هاي لازم را انجام دادند از آنها مي خواهيم فعاليتها ، مشاهدات و نتايج خود را ارائه دهند. بدين منظور افراد گروه يكي از اعضا را به عنوان ارائه دهنده انتخاب مي كنند. ارائه دهنده آنچه را كه در حين انجام آزمايش مشاهده شده و دستاوردهاي گروه را ارائه و با استدلال هاي منطقي و شواهد به دست آمده سعي خواهد كرد نتايج گروه را پشتيباني كند.
پس از آن كه همه گروهها نتايج خود را ارائه دادند جلسه بحث و گفتگو ميان گروه هاي مختلف را سازماندهي ميكنيم.
مرحله چهارم: شرح و بسط
پس از آنكه مفهوم انبساط اجسام در خلال مرحله گذشته به كمك راهنمايي و بحث و گفتگو در ذهن دانشآموزان شكل گرفت از آنها مي خواهيم مواردي را در پيرامون خود شناسايي كنند كه انبساط اجسام در آن تاثيراتي را سبب مي شود. به طور مثال دانشآموزان به انبساط ريل راه آهن در تابستان اشاره مي كنند. سپس مي خواهيم براي مشكلاتي كه در اثر انبساط پيش مي آيد راه حلهايي پيشنهاد كنند.
مرحله پنجم : ارزشيابي
براي ارزشيابي از يادگيري دانشآموزان سوالات زير را مطرح مي كنيم:
فكر مي كنيد چرا بين ريل هاي آهني فاصله مي گذارند؟
چه شواهدي مي توانيد ارائه كنيد كه فلزاتي چون مس و آلومينيوم نيز در اثر حرارت منبسط مي شوند؟
اگر يك آلت موسيقي را در جاي گرم قرار دهيد صداي حاصل از آن بم تر مي شود. چگونه اين مساله را تشريح مي كنيد؟
پس از آن كه اين سوالات را مطرح كرديم يادداشت گروه هاي مختلف را جمع آوري مي كنيم و از آنها مي خواهيم براي جلسه بعد مواردي را بيابند كه در آن از انبساط اجسام براي ساختن وسايل خاصي استفاده شده است.
نتيجه گيري
به هنگام طراحي آموزشي با استفاده از الگوهاي ساخت گرايانه بايد توجه داشت كه فعال بودن يادگيرنده ، نقش تسهيل كننده معلم ، ساخت معناي فردي و ارتباط بين موضوع آموزش با زندگي واقعي يادگيرندگان از جمله پايه هاي اساسي اين ديدگاه بوده و بنابراين بايد به هنگام طراحي آموزشي آنها را در نظر داشت.
با استفاده از الگو پنج مرحله اي كه شرح آن آمد , معلمان ، مربيان ، اساتيد و طراحان آموزشي مي توانند در زمينه طراحي آموزشي بر اساس ديدگاه ساخت گرايي تجربه اي نوين داشته باشند. بديهي است شناخت مباني ساخت گرايي و توجه به جزييات هر يك از الگوهاي ساخت گرايانه مي تواند ما را در ايجاد يك محيط يادگيري متناسب با زندگي واقعي يادگيرندگان ياري كند.
منبع : رضوی ، سید عباس (۱۳۸۴) طراحی آموزش ساخت گرایانه ، مجله رشد تکنولوژی آموزشی ، شماره ۹
